KONU VE KAPSAM


Bu proje TUBITAK tarafinan desteklenmektedir

Taşkınlar doğal yollarla ya da insan müdahalesi sonucu oluşan afetlerin en önemlilerinden biridir. Günümüzde ulaşılan bilgi birikimine rağmen taşkınlar ülkemizde ve dünyanın pek çok bölgesinde halen etkili olmaktadır. Son yıllarda ise yerkürenin bazı bölgelerinde kuraklık ağır basarken, diğer bazı bölgelerinde ise önemli iklimsel değişikliklerin yaşandığı, bunların sonucu olarak da taşkın olaylarının daha sık ve daha etkin bir biçimde oluştuğu gözlemlenmektedir. Günümüzde sıkça yaşanan iklimsel değişiklikler sıklıkla küresel ısınma ile ilişkilendirilmekte ve belirli ölçüye kadar taşkınları meydana getiren sebepler arasında sayılmaktadır. Ancak afet niteliğindeki taşkınları sadece küresel ısınma ile açıklamak hatalı ve eksik bir yaklaşım olmaktadır.
 
Taşkın esas itibariyle doğal bir olaydır ve bu doğal olayı can ve mal kaybına neden olacak nitelikte afet haline dönüştüren nedenler ise; hatalı arazi kullanımı, bitki örtüsünün ve ormanların yok edilmesi, dere yataklarında usulsüz yerleşimler, erozyon gibi sayılabilecek insan müdahaleleridir.
 
Taşkın zararlarının minimuma indirilmesi için özelikle taşkından koruma yapıları, köprüler ve menfezler gibi önemli hidrolik ve sanat yapılarının tasarım ve yönetimi konusunda, acil durum planlaması, taşkın riski haritalaması ve ülkemizde henüz yürürlüğe girememiş olan taşkın sigortası sisteminin altyapısının oluşturulması gibi risk yönetimi ve planlama çalışmalarında ekstremtaşkın olaylarının gerçekçi tahminlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Gereken bu bilgiler, gözlenmiş olayların analizine dayanan taşkın frekans tahminleri ile elde edilir. Frekans analizleri ile gelecekteki ekstrem olayların (örneğin ortalama her 100 yılda bir kere aşılması muhtemel taşkının) muhtemel büyüklüğünü tahmin etmek mümkündür. Fakat iklim değişikliği veya kentleşme etkileri gibi sebeplerle taşkın frekansı analizinin dayandığı kabuller geçerliliğini giderek yitirmektedir.
 
Ekstrem taşkınların oluşumu Avrupa çapında ve coğrafi olarak ötesinde ortak bir sorun olurken, sınır ötesi ve bölgesel işbirliği eksikliği taşkın problemine sahip ülkeleri, araştırma programlarına taşkın frekans tahmini için geliştirilecek ulusal prosedürleri de dâhil etmek amacıyla yatırım yapmaya yönlendirmiştir. İngiltere'de Defra/EA Taşkın ve Kıyı Erozyonu Risk Yönetimi Ortak Ar-Ge Programı (Joint Defra/EA Flood and Coastal Erosion Risk Management R&D Programme), Almanya'da Ekstrem Taşkın Olaylarının Risk Yönetimi Araştırma Programı (Risk Management of Extreme Flooding Events (RIMAX)), İtalya’da veriye dayalı yöntemler ve hidrolojik modellemenin entegrasyonu ile gözlem olmayan havzalarda ortalama ve ekstrem akımların nitelendirilmesi (Characterisation of Average and Extreme Flow in Ungauged Basins by Integrated Use of Data-Based Methods and Hydrological Modelling (CUBIST)) isimli ulusal hibe programı, Fransa’daki ekstrem yağış ve taşkınların değerlendirmesi (Extreme Rainfall and Flood Assessment (EXTRAFLO)) araştırma programı ve Slovakya’da dağlık bölgelerde hidrolojik ve hidrometeorolojik ekstremlerin çok değişkenli özelliklerinin alansal ve bağımlılık özellikleri üzerine ulusal hibe programı bu tür ortak programlara örnek olarak verilebilir.
 
Yurtdışındaki bu farklı örneklerden de anlaşılacağı üzere, taşkın frekans tahmini için bölgesel ya da küresel herhangi bir standart yaklaşım bulunmamaktadır. Mevcut yöntemlerin kentleşme, arazi kullanımı değişikliği ve iklim değişikliği gibi çevresel değişimlerin etkilerini doğru şekilde tahmin edebilme kapasiteleri de tam olarak bilinememektedir. ARTEMİS taşkın frekans tahmini projesi, taşkın frekans tahmininde kullanılan farklı yöntemlerin Türkiye’de belirlenecek havzalar göz önüne alınarak yapılacak ilk karşılaştırmalı çalışması olması bakımından önem teşkil edecektir. Bu proje ile ayrıca, taşkın frekans özellikleri üzerine çevresel değişimin etkilerini değerlendirmek için detaylı bir çalışma yürütülerek, taşkın frekans kestirimi için daha tutarlı ve gelişmiş bütünleşik yöntemlerin ortaya konulması ve bir arada değerlendirilmesi için bir çerçeve oluşturulacaktır.



      Tasarım ve Programlama : Yetkin Değirmenci  tarafından yapılmıştır.